فقدان ايمان تأثير ارتباط فرزند با مادر در انتقال ارزش هاى اخلاقى

نويسندگان: تون دبليو. تاريس و گان آر. سمين

مترجم: هادى حسين خانى

اين مقاله التزام و تعهد دينى نوجوانان را به عنوان نتيجه كيفيت تعامل مادر با فرزند و تعهد دينى مادران مورد بررسى قرار مى دهد. اين امر شاهدى بر اين اصل است كه انتقال نُرم ها و ارزش هاى پدر و مادر به فرزندان بسته به چگونگى تعامل آن ها، تسهيل يا دشوار مى گردد. انتظار ما آن بود كه در مواردى كه مادر از تعامل خوبى با فرزند برخوردار است، والدين بهتر بتوانند ارزش هاى خود را به فرزندان خويش سرايت دهند و نتيجه آن عدم التزام كمتر و تعهد دينى بيشتر در خانواده هاى برخوردار از كيفيت بالاى تعامل خانوادگى باشد. اين انتظار با استفاده از داده هاى 223 جفت مادر و نوجوان انگليسى، به وسيله تحليل واگشت (رگرسيون) منطقى و واگشت متداول به بوته آزمايش گذاشته شد. نتايجى كه نشان مى دادند مادران در نقش عامل اخلاقى خويش چگونه مى توانند از ارتباط خوب مادر و فرزند بهره مند شوند، تا حدّ زيادى فرضيات را تأييد كردند.

مقدّمه

تحقيق حاضر به بررسى اين امر مى پردازد كه انتقال ارزش هاى اخلاقى (دينى) از مادر به كودك چگونه تحت تأثير كيفيت تعامل مادر ـ كودك قرار مى گيرد. فرضيه اى كه شالوده تحقيق فعلى را تشكيل مى دهد اين است كه والدين با در اختيار قرار دادن نُرم ها و ارزش ها به فرزندان خويش، نقش مهمى را به عنوان عوامل اجتماعى ايفا مى كنند. انتقال اين نُرم ها و ارزش هاى والدينى به كودكان به وسيله كيفيت تعامل آنان، كه

بنا به فرض، بسته به شيوه پدر و مادرى آنان است، تسهيل وي از آن جلوگيرى مى شود. (استينبرگ، 1990; تاريس و ديگران، 1996) معيارها و ارزش هاى والدين اولين مجالى هستند كه به شرح و تفسير كودك مى پردازند و از اين رو، بنياد رشد بعدى او را فراهم مى سازند. همان گونه كه يانكى در كتاب مارك تواين خاطر نشان مى سازد، «ما هيچ افكارى را از خود نداريم، هيچ عقايدى را از خود نداريم، بلكه آن ها به ما منتقل شده و به ما تعليم داده شده است.» در حالى كه اين امر به طور كلى اين مطلب را كه والدين مى توانند ارزش هاى نوجوانان خود را تحت تأثير قرار دهند تأييد مى كند، ولى تاكنون اين موضوع مبهم مانده است كه اين فرايند «انتقال ارزش ها در درون نسل ه» تحت چه شرايطى رشد مى كند. در مقالات ديگر نيز ادعا كرده ايم كه كيفيت تعامل مادر با نوجوان عامل اصلى انتقال اين ارزش ها مى باشد. تحقيق پيشين نشان داده است كه چنانچه ارتباط والدين و فرزندان با گستردگى و گرمى ترسيم شود، معيارهاى والدين و فرزندان (به ويژه با در نظر داشتن جنسيت) به طور دقيق ترى هماهنگ مى گردد احتمالا به اين دليل كه داشتن روابط خوب با والدين، اين امر را براى نوجوانان آسان تر مى سازد كه دليل ماوراى ارزش هاى والدين خويش را ببينند و در نتيجه، آن ها را بپذيرند اما بجاست تحقيق جنينگ و نيمى ( Jennings &Niemi'1968) نيز مشاهده شود. آنان هيچ تأييدى بر اين انتظار خود كه نگرش هاى سياسى والدين و نوجوانان هنگامى مى تواند به طور نزديك مطابق شود كه ارتباط آنان مناسب باشد، نيافتند.

بنابراين، ما قاعدتاً توقّع داريم برخوردارى فرد از ارتباطات خوب با فرزندانش براى تربيت اخلاقى آنان سودمند باشد; همچنان كه اين ارتباطات، تحميل ارزش هاى والدين به فرزندان را آسان تر مى سازد.

مقاله حاضر اين پژوهش را به قلمرو باورهاى مذهبى برده است. دهه هاى گذشته، دست كم در اروپاى غربى، شاهد كاهش چشمگير شمار مردمى بود كه مى گفتند از دين مشخصى برخوردارند. در ايالات متحده، مردم اغلب به طور كامل از يك دين به دين ديگر تغيير موضع مى دهند. بنابراين، اين كاهش تا حددى تعديل مى شود هرچند هدف اين گزارش تعمّق گسترده درباره عوامل احتمالى اين فرايند غيرمذهبى شدن نيست، ما انتقال باورهاى دينى از والدين به فرزندان را به عنوان يك مطالعه موردى، كه با آن به تبيين اهميت داشتن روابط خوب والدين با فرزند مى پردازد، در نظر مى گيريم. به نظر مى رسد افزايش شمار مردمى كه به دين مشخصى تعلّق ندارند، فرصت خوبى به دست مى دهد تا با آن، فرضيه اصلى خود را بيازماييم. اين فرضيه اصلى عبارت بود از اينكه اگر كيفيت تعامل والدين با فرزندان خوب باشد، والدين در همانند ساختن فرزندان با ارزش هاى دينى خود موفق خواهند شد. بنابراين، سؤال اصلى كه در اينجا بايد به آن پاسخ داده شود، اين است كه آيا ارتباط خوب والدين با فرزند، به آن ميزان نقش دارد كه والدين بتوانند ارزش هاى دينى خود را به فرزندانشان تحميل كنند؟

هرچند نظريه هاى مربوط عموماً توضيحات سطح فردى را مطرح مى كنند، اما رويكردهاى سطح فردى همچون رويكرد ما در مطالعه تحرّك و عدم وابستگى دينى به وفور به كار نرفته است. گذشته از اين، نظرياتى كه عموماً گسترش يافته اند، بر عواملى خارج از حوزه خانواده اى كه نوجوانان در آن نشو و نما كرده اند، متمركز شده اند. براى نمونه، يك زنجيره از نظريات مبتنى بر وضعيت اجتماعى است: چرخش و بى اعتمادى دينى غالباً، كم و بيش، همزمان با اتفاق افتادن رويدادهاى خاص زندگى رخ مى دهد كه موجب تغيير در درآمد، تعليم و تربيت يا اعتبار شغلى بين اعضاى دين مبدأ و رويگردانان از آن مى شود

اما تحقيقات جديد توسط ساندو ميرسكى (Sandomirsky)، ويلسون (wilson,1990) و شركات (Sherkat,1991) اين يافته هاى اوليه را تأييد نمى كنند. به نظر مى رسد در صورت مهار ساير عوامل، قابليت جابه جايى تربيتى بين نسل ها، تأثيرى منفى بر احتمال چرخش يا بى اعتمادى دينى داشته باشد. با در نظر گرفتن سؤال تحقيق، نوع حوادث زندگى، كه توسط نظريات مبتنى بر وضعيت ارائه شدند، معمولا براى جمعيت 14 تا 18 سال مورد بررسى در اينجا اتفاق نمى افتند و اين امر آزمودن اين نوع نظريه را ناممكن مى سازد. اما ممكن به نظر مى رسد كه افراد مورد آزمايش حتى پيش از اينكه چنين حوادثى را در زندگى تجربه كنند، ايمان خود را از دست بدهند. ما فرض مى كنيم كه تربيت دينى يك فرد بنيان هايى براى اينكه او بتواند بر عقايدش پافشارى كند، قرار دهد و اين شالوده اغلب در جايى بين نوجوانان به انجام رسيده است. ساير نظريات بر خانواده اى كه فرد در آن تكوين يافته، متمركز شده اند

اين نظريات نشان مى دهند در صورتى كه يك فرد خارج از چارچوب ميل دينى اوليه خويش ازدواج كند، احتمال خروج از وابستگى دينى او به والدين افزايش مى يابد: مجدداً به نظر نمى رسد چنين حوادثى براى گروه سنّى مورد مطالعه در اينجا اتفاق افتد. در خصوص اهميت شبكه هاى اجتماعى كه مى توانند پاى بندى فرد به دين اوليه را تسهيل كنند، يا ـ پس از جابه جايى جغرافيايى ـ مذاكره براى حركت دينى ديگر و در خصوص ويژگى هاى نسلى بر اين اساس، به نظر مى رسد به همان اندازه كه تا اينجا ساختار فرايندى كه انتقال ارزش ها را تسهيل مى كند، مورد بى اعتنايى قرار گرفته، نقش والدين نيز در انتقال ارزش هاى خويش به فرزندان، مورد بى توجهى قرار گرفته است. علاوه بر اين، شركات (1991) مدعى است كه تأثير متغيّرهاى خانواده بر تديّن، يكى از مهم ترين عناوينى است كه در اين آثار خاص مورد بى توجهى قرار گرفته است. بنابراين، هدف تحقيق حاضر دو امر است:

فراهم آوردن شواهد ديگرى كه تأثير متعادل كيفيت تعامل خانواده را بر انتقال بين نسلى ارزش ها به طور كلى مورد توجه قرار دهد.

در اختيار گذاشتن آن دسته از شواهد تجربى مربوط به «اختلاف داده ه» كه توسط شركات (1991) مشخص شده و تأثيرات متغيّرهاى خانواده را بر اعتقادات مذهبى نوجوانان مورد بررسى قرار مى دهد.

احاديث هفته

....................................

پيغمبر اکرم (ص) فرمودند

مهدی طاووس اهل بهشت است

...........................

پيغمبر اکرم (ص) فرمودند

مژده باد شما را به ظهور مهدی

که وقتی اوضاع جهان متزلزل

می شود و مردم با يکديگر به

اختلاف می پردازند٫ قيام می کند

و زمين را پر از عدل می نمايد همانگونه

که از ظلم و ستم پر شده است